تأثیر رسانه‌های جدید بر سینما: چگونه استریم و شبکه‌های اجتماعی آینده‌ی فیلم را دگرگون کرده‌اند؟

ظهور رسانه‌های جدید، به‌ویژه سرویس‌های پخش آنلاین و شبکه‌های اجتماعی، یکی از مهم‌ترین تحولات تاریخ سینما را رقم زده است. این مقاله با مرور تاریخ شکل‌گیری قراردادهای کلاسیک فیلم‌سازی، از نقش محدودیت‌های فنی و اقتصادی سالن‌های سینما گرفته تا تأثیر سنت‌های تئاتری بر ساختار فیلم، نشان می‌دهد که چگونه این هنجارها در عصر دیجیتال به چالش کشیده شده‌اند. همچنین، با بررسی نقش پلتفرم‌های استریم و رسانه‌های اجتماعی در تغییر الگوهای تولید، توزیع و مصرف فیلم، به فرصت‌ها و چالش‌های پیش روی فیلم‌سازان در این زیست‌بوم جدید پرداخته می‌شود.

در ادامه، با تحلیل فیلم «نور جاودان» (Lux Æterna) ساخته‌ی گاسپار نوئه به‌عنوان یک مطالعه‌ی موردی، مقاله نشان می‌دهد که چگونه برخی فیلم‌سازان از ظرفیت‌های رسانه‌های نوین برای عبور از قالب‌های مرسوم روایت، مدت‌زمان فیلم و شیوه‌های توزیع بهره می‌گیرند. در نهایت، این پژوهش استدلال می‌کند که رسانه‌های جدید نه تهدیدی برای سینما، بلکه فرصتی برای بازتعریف مرزهای داستان‌گویی و تجربه‌ی تماشای فیلم در عصر دیجیتال هستند.

مقدمه: تکامل رسانه های سینمایی در گذر زمان

در عصری که انقلاب دیجیتال در تمام جنبه های زندگی ما نفوذ کرده است، حوزه سینما دستخوش دگرگونی عمیقی است. پیدایش رسانه های جدید برای مصرف فیلم، به ویژه خدمات پخش و رسانه های اجتماعی، تغییری اساسی را در پارادایم های سنتی فیلم سازی و تماشای فیلم نشان می دهد. هدف این مقاله بررسی رابطه ی در هم تنیده ی بین سینما و پیدایش این پلتفرم‌های جدید است، و روشن می‌کند که چگونه فیلمسازان در حال حرکت در این عرصه ی در حال تحول هستند.

این پژوهش از ابتدای تاریخچه ی سینما آغاز می شود، جایی که طول استاندارد فیلم بلند یک انتخاب هنری نبود، بلکه یک محدودیت عملی بود که توسط ملاحظات اقتصادی و تدارکاتی سالن دار ها دیکته می شد. محدودیت‌های فنی و اقتصادی، مانند طول حلقه‌های فیلم و ظرفیت صندلی‌های سالن‌ها، عرف های اولیه فیلم‌سازی را شکل می دادند. نوآوری‌هایی مانند کینتوسکوپ[1] ادیسون به دنبال شکستن این محدودیت‌ها بودند و زمینه را برای تجربه‌های سینمایی ای که امروز با آن‌ها آشنا هستیم، فراهم کردند.

همانطور که سینما جایگاه خود را پیدا می کرد، سنت های تئاتری در سالن های سینما شروع به شکل دادن به انتظارات مخاطب و ترکیب ساختاری فیلم ها می کردند. تأثیر ماندگار این سنت‌ها شاید به بهترین وجه در کنایه ی آلفرد هیچکاک گنجانده شده است: «طول یک فیلم باید مستقیماً با استقامت مثانه ی انسان مرتبط باشد» و ملاحظات عمل‌گرایانه‌ای را که از لحاظ تاریخی بر طول فیلم حاکم بوده است، برجسته می‌کند. جشنواره‌های فیلم و مراسم جوایز این عرف‌های سینمایی را بیشتر تقویت کرد و رویکردی استاندارد برای تماشا و تحسین فیلم را دیکته کرد.

با این حال، پیدایش رسانه‌های تماشای خانگی مانند دی‌وی‌دی، بلو-ری و سرویس‌های استریم (پخش آنلاین) باعث تغییر در این هنجارهای ثابت شده است. به‌ویژه پلتفرم‌های پخش آنلاین، انعطاف‌پذیری بی‌سابقه‌ای در طول و قالب‌های فیلم ارائه کرده و به فیلمسازان آزادی‌ در خلاقیتی می دهد را که زمانی تصور می‌شد دست نیافتنی باشد.

همگرایی رسانه‌های اجتماعی و سرویس‌های پخش آنلاین به‌عنوان کانال‌های اصلی توزیع و مصرف فیلم، چشم‌انداز سینمایی را پیچیده‌تر کرده است. این پلتفرم‌ها مکانیسم‌های سنتی ارائه ی محتوا را به چالش می‌کشند و به تکنیک‌های داستان‌گویی جذاب‌تر و مختصرتر نیاز دارند و در عین حال راه‌های درآمدزایی جدیدی را برای فیلمسازان ارائه می‌دهند. تأثیر رسانه‌های اجتماعی بر انتظارات مخاطبان و تعامل با محتوای سینمایی عمیق است و نشان‌دهنده ی انحراف از شیوه‌های تماشای مرسوم است.

فیلمسازان به طور فزاینده‌ای از فرصت‌های ارائه شده توسط این عرصه ی در حال تغییر استقبال کرده اند. روند مخالفت تولید فیلم های  مخالف با عرف سنتی جشنواره ها و سالن های سینما توسط فیلمسازان تثبیت شده و نوظهور در حال افزایش است. در همین راستا، به مطالعه ی موردی فیلم «نور جاودان»[2] (2019) گاسپار نوئه به عنوان فیلمی که هنجارهای مرسوم در مورد قالب، طول، و توزیع را به چالش می کشد—که نمادی از تغییرات گسترده در صنعت سینما ست—می پردازیم.

این مقاله با بررسی پیشینه ی تاریخی رسانه های سینمایی تا به رنسانس دیجیتال کنونی، به دنبال تأکید بر اهمیت تطابق یافتن فیلمسازان در عرصه ی نوین رسانه های سینمایی ست. پیدایش پلتفرم‌های جدید تماشای فیلم صرفاً یک چالش نیست، بلکه فرصتی برای بازبینی مرزهای داستان‌سرایی سینمایی ست. گفتار‌های پایانی این مقاله آینده ی بالقوه ی سینما را مورد تأمل قرار می‌دهند، و حوزه‌ای را متصور می‌شوند که به طور مستمر توسط پیشرفت‌های تکنولوژیکی و تغییر عادت‌های بیننده شکل خواهد گرفت، جایی که جوهر داستان سرایی در میان جریان نوآوری بالاترین درجه ی اهمیت را دارد.

زمینه تاریخی و تأثیر سالن دار ها

کاوش در سیر تکاملی سینما نیازمند سفری به مراحل جنینی آن است، جایی که تعامل بین نوآوری تکنولوژیک و عملگرایی اقتصادی شروع به شکل دادن به قراردادهای بنیادین این رسانه کرد. زمینه ی تاریخی استاندارد طول فیلم بلند ذاتاً به ملاحظات اقتصادی و تدارکاتی سالن دار ها گره خورده است، کسانی که در شکل دادن به چشم انداز اولیه ی تجربیات سینمایی نقشی اساسی داشتند. در این بخش به چگونگی تأثیر این ملاحظات بر قراردادهای فیلمسازی با تمرکز ویژه بر محدودیت های تحمیل شده توسط فناوری آن زمان و پاسخ های استراتژیک به این چالش ها می پردازیم.

در روزهای نوپایی سینما، ویژگی‌های فیزیکی قرقره‌های فیلم محدودیت قابل توجهی را ایجاب می کرد. طول هر قرقره ی فیلم، همراه با تکنولوژی ابتدایی تاباندن تصویر بر پرده در آن دوران، محدودیتی طبیعی بر مدت زمان فیلم ها تحمیل می کرد. این محدودیت‌های تکنولوژیک تنها موانع فنی نبودند، بلکه مستقیماً بر مدل اقتصادی سینما تأثیر گذاشتند. سالن دار ها، که مجبور بودند بازدهی خود را با وجود ظرفیت های ثابت صندلی و سینما های تک سالنه به حداکثر برسانند، تعادلی عملی بین تعداد نمایش در روز و هزینه های عملیاتی مربوط به هر نمایش پیدا کردند. بنابراین، طول یک فیلم به یک متغیر مهم تبدیل شد که با سودآوری سینما به عنوان یک سرمایه گذاری تجاری در هم آمیخته شد.

محاسبات اقتصادی فراتر از مدت زمان صرف فیلم ها بود. تعداد افرادی که می‌توانستند برای هر نمایش در داخل یک تئاتر قرار بگیرند، مستقیماً بر درآمد تأثیر می گذاشت و به مدلی منجر شد که در آن حداکثر کردن استقبال مخاطبان بسیار مهم بود. این مدل، فیلم‌های کوتاه‌تر را ترجیح می‌داد که امکان نمایش چندباره در یک روز را فراهم کرده، و بنابراین مخاطب بالقوه را به حداکثر می‌رسانند. پیامدهای این مدل اقتصادی بر فیلمسازی عمیق بود و نه تنها طول، بلکه ساختار و سرعت فیلم های اولیه را نیز تعریف می کرد.

در میان این محدودیت‌های اقتصادی و فناوری، مخترعان و فیلمسازان به دنبال راه‌هایی برای فراتر رفتن از محدودیت‌های آن دوران بودند. «کینتوسکوپ» توماس ادیسون، یک دستگاه نمایشگاهی اولیه تصاویر متحرک، نشان دهنده تلاشی اساسی برای رهایی از محدودیت‌های شرایط سالن نمایش سنتی است. کینتوسکوپ به بینندگان به صورت تک تک اجازه می‌داد تا تصاویر متحرک را از طریق یک ویزور چشمی تجربه کنند و محدودیت‌های مربوط به طول حلقه فیلم و ظرفیت‌های سالن نمایش را دور بزنند. در حالی که خود کینتوسکوپ مستقیماً بر طول استاندارد فیلم بلند تأثیر نگذاشت، روحیه ی نوآوری را که جوهره ی تحول و تکامل سینما ست را مجسم می کرد. این اختراع شناختی اولیه از پتانسیل پیشرفت های تکنولوژیک برای گسترش مرزهای تجربه های سینمایی را ارائه می داد، و بشارت دهنده ی راه های بی شماری بود که سینما در پاسخ به عوامل فنی و اقتصادی می تواند منطبق شود و تکامل یابد.

زمینه ی تاریخی توسعه ی سینما، که متأثر از تقابل بین محدودیت های تکنولوژیکی و ملاحظات اقتصادی ست، زمینه ساز قراردادهای در حال تحول این رسانه شد. سالن دار ها که در چارچوب محدودیت های دوران خود عمل می کردند، نقش مهمی در شکل دادن به طول استاندارد فیلم بلند ایفا کردند. این عرف تا زمانی که پیشرفت‌های فن‌آوری جدید و پلتفرم‌های جدید تماشای فیلم شروع به به چالش کشیدن و بازتعریف عرصه ی سینمایی کردند، پابرجا ماند. این کاوش در روزهای آغازین سینما بر ماهیت پویای این رسانه تاکید می کند که به طور مداوم در پاسخ به تغییرات در فناوری، اقتصاد، و انتظارات مخاطبان در حال تحول است.

پیدایش عرف های تئاتری

سینما در تلاش برای حک کردن جایگاه خود در عرصه ی فرهنگی زیر سایه ی یک رسانه ی قدیمی تر و جاافتاده تر بود: تئاتر. سنت‌های تئاتری در سالن‌های نمایش، که به طور گسترده ای در شیوه‌های سرگرمی اجتماعی ریشه دوانده بود، عمیقاً بر شکل هنری نوپای سینما تأثیر گذاشت. بررسی خواهیم کرد که چگونه قراردادهای ساختاری و روایی تئاتر، همراه با انتظارات مخاطب که توسط قرن ها داستان سرایی دراماتیک شکل گرفته است، بر ساختار فیلم و تحول قراردادهای سینمایی تأثیر گذاشته است.

تأثیر تئاتر بر سینمای اولیه فراتر از الهامات روایی یا موضوعی صرف بود، بلکه اساساً نحوه ی ساخت و مصرف فیلم ها را شکل می داد. ساختار سه پرده‌ای، جزء اصلی درام سنتی که روایت را به چیدمان، تقابل، و گره گشایی تقسیم می‌کند، به عنوان یک الگوی اساسی راه خود را به داستان‌سرایی سینمایی پیدا کرد. این ساختار نه تنها فرمولی آزموده شده برای درگیر کردن تماشاگران را در اختیار فیلمسازان قرار می‌داد، بلکه انتظارات مخاطب را که توسط نسل‌های متمادی تماشاگران تئاتر شکل داده‌ شده بود برآورده می‌کرد. در اصل، صنعت سینمای اولیه این قراردادها را نه تنها به دلیل کارآمدی روایی، بلکه برای ارائه تجربه‌ای آشنا و در نتیجه در ملموس تر برای بینندگان در حال گذار از تئاتر به سینما، پذیرفت.

در میان این ادغام نوآوری سینمایی و سنت تئاتری، نقل قول معروف آلفرد هیچکاک، «طول یک فیلم باید مستقیماً با استقامت مثانه ی انسان مرتبط باشد»، کلام قصار شوخ‌آمیز و در عین حال تکان‌دهنده ای ست در باب ملاحظات عملی مؤثر بر طول فیلم. سخن هیچکاک، در عین حال که طنز آمیز است، بر یک حقیقت اساسی در مورد راحتی جسمی و روانی مخاطب در طول تجربه ی تماشای فیلم تاکید می کند. استقامت مثانه انسان به عنوان استعاره ای از دامنه ی توجه و راحتی مخاطب عمل می کند، عواملی که از لحاظ تاریخی طول انواع سرگرمی نمایشی از نمایشنامه گرفته تا فیلم را محدود کرده اند. کلام نغز هیچکاک بر این نکته تأکید می‌کند که فیلمسازان باید بین آزادی کمال گرایانه ی هنری و واقعیت‌های عملی تعامل با تماشاگر تعادل برقرار کنند؛ تعادلی پیوسته در حال تکامل که همچنان یکی از ملاحظات اصلی در سینما ست.

برپایی جشنواره های فیلم و ملاحظات جوایز سینمایی این عرف های سینمایی را بیشتر تقویت کرده. جشنواره‌های فیلم، هم به‌عنوان ویترین هنر سینما و هم به‌عنوان داور کیفیت، قراردادهایی روایی و ساختاری را که مترادف با فیلم‌سازی باکیفیت شده بود، پذیرفتند و تقویت کردند. معیارهای پذیرش و اکران فیلم‌ها در چنین جشنواره‌هایی اغلب منعکس‌کننده ی این قراردادهای تثبیت‌شده است که در نتیجه فیلمسازان را مجبور می کنند تا استانداردهای خاصی از قبیل طول، ساختار، و انسجام روایی را رعایت کنند. مراسم اهدای جوایز با شناخت و بزرگداشت فیلم‌هایی که به این قراردادها پایبند بودند، مفهوم تجربه ی سینمایی «استاندارد» را بیشتر تقویت کرد. این تقویت سازمان یافته ی قراردادهای سینمایی ماندگاری آن ها را تضمین کرده، به فیلمسازان خط مشی داده، و انتظارات مخاطب را شکل می داد.

پیدایش عرف‌های نمایشی در سینما، تحت تأثیر سنت‌های تئاتری در سالن‌های نمایش، تأثیر متقابل پیچیده ی بین نوآوری و سنت را نشان می‌دهد. همانطور که سینما تکامل می یافت، این قراردادها را پذیرفت و انطباق داد، و این رسانه را به شکلی که هم بدیع بود و هم آشنا در آورد. تأثیر این قراردادها بر ساختار فیلم و انتظارات مخاطب، میراث ماندگار تئاتر در داستان‌سرایی سینمایی را به رخ می کشد. این میراث همچنان بر این گونه ی هنری تأثیر می گذارد، حتی با ورودش به قلمروهای جدید.

جهش به خدمات نمایش خانگی و پخش آنلاین

پیدایش فن‌آوری‌های نمایش خانگی، که با نوارهای VHS شروع شد و بعد به DVD، Blu-ray، و در نهایت به سرویس‌های استریم تبدیل شد، تغییر قابل توجهی را در عرصه ی سینما ایجاد کرده است. این تکامل شروع به از بین بردن محدودیت‌های سنتی در طول فیلم کرده است و به فیلمسازان و مخاطبان انعطاف‌پذیری و انتخاب بی‌سابقه‌ای را ارائه می‌دهد. به ویژه پیدایش سرویس‌های استریم، عصر جدیدی از نحوه ی مصرف محصولات سینمایی را آغاز کرده است، که اساساً رابطه ی بین سازندگان فیلم و مخاطبان آن ها را تغییر داده. در خطوط بعدی، با بررسی افزایش انعطاف‌پذیری ارائه شده توسط پلتفرم‌های استریم و پیامدهای آن برای فیلمسازان و آزادی‌های خلاقیت هنری، به تأثیر این فناوری‌ها بر تجربه ی سینمایی سنتی خواهیم پرداخت.

معرفی گزینه‌های نمایش خانگی مانند DVD و Blu-ray در ابتدا کنترل مخاطب را بر تجربه ی تماشای خود گسترش داد و امکان مکث، به عقب برگرداندن، و تماشای مجدد محتوا را فراهم کرد. با این حال، پیدایش خدمات استریم بود که واقعاً این حوزه را متحول کرد. پلتفرم‌های استریم نیاز به رسانه‌های فیزیکی را از بین برده‌اند و با زدن یک دکمه، دسترسی فوری به آرشیوی از فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی را فراهم می‌کنند. مهمتر از آن، این پلتفرم‌ها تجربه تماشا را از محدودیت‌های سنتی مدت زمان و زمان‌بندی فیلم جدا کرده‌اند، و بینندگان را قادر می‌سازند تا محتوا را در اوقات فراغت خود، بدون توجه به محدودیت‌های زمانی و مکانی تماشا کنند.

این رهایی از زمان‌بندی‌ها و فرمت‌های تماشای سنتی به سرویس‌های پخش اجازه می‌دهد طیف وسیع‌تری از طول‌ها و قالب‌های فیلم را ارائه دهند. مینی‌سریال‌ها، نسخه های تدوین اصلی[3]، و فیلم‌های کوتاه در کنار فیلم‌های بلند سنتی منزلگاهی پیدا کرده‌اند و طیف وسیع‌تری از سلیقه‌های مخاطب با گستره‌ی توجه مختلف را پوشش می‌دهند. این تنوع محتوا نشان‌دهنده ی توانایی پلتفرم‌های استریم برای فراتر رفتن از رویکرد «یکی برای همه» است که مشخصه ی سینمای سنتی ست، و تجارب تماشای شخصی سازی شده ای را ارائه می‌دهد که تعریف ما از طول فیلم «مناسب» را به چالش می‌کشد.

برای فیلمسازان، پیدایش سرویس‌های پخش و انعطاف‌پذیری در طول و قالب فیلم به منزله ی یک شمشیر دولبه است. از یک سو، این پلتفرم‌ها آزادی‌ خلاقیت هنری بی‌نظیری را ارائه می‌دهند و به هنرمندان اجازه می‌دهند تا داستان‌های خود را بدون محدودیت‌های تحمیل‌شده توسط فرمت‌های توزیع و تماشای سینمای سنتی بیان کنند. فیلمسازان دیگر به طول فیلم 90 تا 120 دقیقه ای متداول محدود نیستند و فرصت کافی برای نمایش عمق روایت، توسعه ی شخصیت، و کاوش موضوعی دارند. این آزادی باعث به وجود آمدن تکنیک‌های داستان‌سرایی نوآورانه‌ای شده، همانطور که در ازدیاد سریال ها و مجموعه‌های تلویزیونی ای می توان دید که تطبیق شان با مدل سینمای سنتی دشوار می توانست باشد.

از سوی دیگر، این آزادی تازه یافته با مجموعه ای از چالش ها همراه است. مجموعه ی وسیع محتوای موجود در پلتفرم‌های استریم به این معنی است که فیلمسازان اکنون باید برای جلب توجه مخاطبان در بازاری پر ازدحام و رقابتی تلاش کنند. فشار برای ایجاد محتوای برجسته می تواند منجر به پایمال شدن خلاقیت شود زیرا فیلمسازان ناچارند تعادلی ظریف بین جنبه های هنری و مقبولیت برای انبوه مخاطبان را حفظ کنند. علاوه بر این، تغییر به سمت پخش آنلاین، بحث هایی را در مورد مدل های اقتصادی تولید و توزیع فیلم مطرح کرده و نگرانی هایی در مورد تقسیم سود عادلانه و پایداری صنعت فیلم در عصر دیجیتال ایجاد می کند. البته چنین سوال هایی مسئله ای جدید نیست و قدمتی به طول تاریخ سینما دارد.

رسانه های اجتماعی و پخش آنلاین به عنوان بستری جدید برای مصرف فیلم

انقلاب دیجیتال، که با پیدایش رسانه های اجتماعی و خدمات پخش آنلاین به پیش می رود، چشم انداز مصرف و توزیع فیلم را به طور قابل توجهی تغییر داده است. این پلتفرم‌ها نه تنها راه‌هایی را که فیلم‌ها از طریق آن به مخاطبان می‌رسند گسترش داده‌اند، بلکه ماهیت محتوای سینمایی را نیز بازتعریف کرده‌اند. این بخش از مقاله به نقش محوری رسانه‌های اجتماعی و سرویس‌های پخش آنلاین در اکوسیستم سینمای معاصر می‌پردازد، و چالش‌ها و فرصت‌هایی را که برای فیلمسازان ایجاد کرده و همچنین تأثیر آن‌ها بر انتظارات و تعامل مخاطب را بررسی می‌کند.

رسانه‌های اجتماعی به‌عنوان ابزارهای قدرتمند توزیع و تبلیغ فیلم ظاهر شده‌اند و فیلمسازان را قادر می‌سازند تا مستقیماً با مخاطبان خود تعامل داشته باشند. فیلم‌های بلند، فیلم‌های کوتاه، و مجموعه های سریالی به طور یکسان می‌توانند از رسانه‌های اجتماعی برای دیده شدن، دور زدن کانال‌های بازاریابی و توزیع سنتی استفاده کنند. این رویکرد ارائه ی مستقیم به مصرف کننده، توزیع محتوا را برای همه دسترسی پذیر تر می کند و به فیلمسازان مستقل و نوظهور بستری برای نمایش آثارشان ارائه می دهد. علاوه بر این، مکانیسم‌ همه گیری (وایرال بودن) رسانه‌های اجتماعی می‌تواند جهشی در گستره ی دسترسی یک فیلم به مخاطب ایجاد کند و فیلم های خاص را به پدیده‌های جهانی تبدیل کنند.

با این حال، ویژگی های رسانه های اجتماعی نیز نیاز به ارزیابی مجدد استراتژی های تولید محتوا را در پی دارد. جریان مداوم اطلاعات و سرگرمی که در تکاپوی جلب توجه کاربران این پلتفرم‌ها هستند به معنای آن است که فیلم‌ها باید مختصرتر و جذاب‌تر از همیشه باشند. تقاضا برای محتوای «آسان هضم» که می‌تواند به‌سرعت مصرف شود و به راحتی به اشتراک گذاشته شود، به اختصار و تأثیرگذاری اهمیت بیشتری می‌دهد. این محیط فیلمسازان را به چالش می کشد تا روایت های خود را بدون به خطر انداختن عمق و پیچیدگی چکیده تر کنند و موجب نوآوری در تکنیک ها و قالب های داستان سرایی می شود.

خدمات پخش آنلاین، شبکه های اجتماعی را با ارائه ی بستری برای تماشای طولانی فیلم ها و سریال ها تکمیل می کند. برخلاف رسانه‌های اجتماعی، که کوتاه‌بودن در آن‌ها ضروری ست، پلتفرم‌های استریم امکان فرمت‌های طولانی‌تر، از فیلم‌های بلند گرفته تا سریال‌های چند فصلی را فراهم می‌کنند. این انعطاف‌پذیری فیلمسازان را قادر می‌سازد تا سوژه‌های خود را دقیق‌تر بررسی کنند، قوس‌های روایی و توسعه ی شخصیت‌ها را فراتر از محدودیت‌های طول فیلم سنتی گسترش دهند. پلتفرم‌های استریم همچنین مدل‌های جدیدی برای کسب درآمد معرفی کرده اند، مانند خدمات مبتنی بر اشتراک ماهیانه و پرداخت به ازای هر بار مشاهده، که روش‌های درآمد جایگزینی را برای فیلمسازان فراهم می‌کند. با این حال، این مدل‌ها چالش‌های جدیدی را نیز معرفی می‌کنند، زیرا موفقیت در این پلتفرم‌ها اغلب به معیارهای تعامل بیننده و الگوریتم پلتفرم بستگی دارد که پتانسیل آن را دارد که بر تصمیم‌های خلاقانه ی فیلمساز تأثیر بگذارد.

هم افزایی بین رسانه های اجتماعی و سرویس های پخش عمیقاً بر انتظارات مخاطب و تعامل با محتوای سینمایی تأثیر می گذارد. مخاطب اکنون انتظار دسترسی و تعامل بیشتری با فیلم هایی دارند که مصرف می کنند. توانایی اظهار نظر، اشتراک گذاری، و حتی تأثیرگذاری بر محتوا از طریق مجراهای بازخورد، فرهنگ مشارکتی گسترده تری را پیرامون مصرف فیلم پرورش داده. این تغییر به سمت تجربه ی تعاملی از سوی مخاطب، مفاهیم سنتی تماشاگر منفعل را به چالش می‌کشد و بینندگان را به عنوان شرکت‌کنندگان فعال در گفتمان سینمایی تبدیل می کند.

علاوه بر این، حضور همه جانبه ی رسانه‌های اجتماعی و سرویس‌های پخش آنلاین منجر به انتظار دسترسی فوری و بی‌محدود به محتوا شده است. انتظار و مقدمه چینی مرتبط با نمایش‌های سالنی سنی یا برنامه‌های تلویزیونی جای خود را به فرهنگ درخواست آنی داده است، به این معنا که محتوا باید در هر زمان و هر مکان در دسترس باشد. این تغییر نیازمند بازنگری در استراتژی‌های انتشار و کمپین‌های تبلیغاتی ست زیرا موانع زمانی و جغرافیایی که زمانی در توزیع فیلم تاثیرگذار بودند اکنون از بین رفته اند.

تطبیق فیلمسازان با رسانه های جدید

در عرصه ی دیجیتالی ای که به سرعت در حال تحول است، فیلمسازان به طور فزاینده ای در حال بررسی تعامل پیچیده ی بین فرم های سنتی سینمایی و پلتفرم های در حال پیدایش خدمات پخش و رسانه های اجتماعی هستند. این بخش به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه فیلمسازان تثبیت شده و نوظهور از این رسانه‌های جدید برای نوآوری در شکل هنری، به چالش کشیدن هنجارهای مرسوم و دستیابی به مخاطبان گسترده‌تر استفاده می‌کنند. فیلم «Lux Æterna» ساخته ی گاسپار نوئه به عنوان یک مطالعه موردی مناسب می تواند عمل کند چراکه نمونه‌ای از آثار سینمایی ست که قراردادهای سنتی جشنواره‌ها و سالن‌های نمایش را در رابطه با قالب، طول، و توزیع به چالش می‌کشد. علاوه بر این، توضیح خواهیم داد که انطباق جشنواره‌ها، جوایز، سالن‌های نمایش، و پایگاه‌های اطلاعاتی رسمی با روندهای جدید، چه تغییری در اکوسیستم سینمایی ایجاد کرده است.

فیلمسازان، اکنون، در حال بررسی فرصت های ارائه شده توسط سرویس های استریم و رسانه های اجتماعی هستند تا مرزهای داستان سرایی سنتی را پشت سر بگذارند. این پلتفرم‌ها سطحی از آزادی خلاقایت هنری را ارائه می‌دهند که از محدودیت‌های سینمای سنتی، مانند برنامه‌های سفت و سخت اکران و فشارهای اقتصادی عملکرد باکس آفیس، رها شده است. برای مثال، انعطاف‌پذیری در طول و قالب فیلم که در سرویس‌های پخش وجود دارد، به فیلمسازان اجازه می‌دهد تا ساختارهای روایی خود را به گونه‌ای تنظیم کنند که به بهترین شکل در خدمت داستان باشد نه اینکه به محدودیت‌های زمانی متعارف پایبند باشند. به طور مشابه، رسانه‌های اجتماعی راه‌های نوآورانه‌ای را برای داستان‌گویی تعاملی و تعامل با مخاطب فراهم می‌کنند و مدل مصرف منفعل سینمای سنتی را به چالش می‌کشند.

روند سرپیچی از عرف‌های سنتی جشنواره‌ها و سالن‌های نمایش به فیلم‌سازان جدیدی محدود نمی‌شود که در حال بررسی مرزهای دیجیتال هستند. کارگردان های باسابقه نیز در حال ورود به این قلمرو هستند. «نور جاویدان» گاسپار نوئه نمونه ای از این روند است و فیلمی غیرمتعارف از لحاظ بصری و روایی ارائه می دهد که هنجارهای سنتی را به چالش می کشد. این فیلم که آشفتگی فیلمسازی را از طریق تکنیک تقسیم صفحه بررسی می‌کند، از فرم‌های روایی و ساختاری مرسوم دوری می‌کند و در عوض یک تجربه ی سینمایی حسی و شهودی را ارائه می‌دهد که ایده‌آل عصر دیجیتال است. استراتژی توزیع آن، که هم از پلتفرم‌های سنتی و هم دیجیتالی استفاده می‌کند، منعکس‌کننده ی ساز و کار در حال تغییر نحوه ی دسترسی فیلم‌ها به مخاطبان است.

این عرصه ی در حال تحول آغازگر انطباق پذیری در سراسر اکوسیستم سینمایی ست. جشنواره‌های فیلم که به طور سنتی سنگرهای فرهنگ فرادست سینما هستند، به طور فزاینده‌ای در حال وارد کردن محتوا و پلتفرم‌های دیجیتال در برنامه‌ریزی و استراتژی‌های توزیع خود هستند. با درک اهمیت رو به رشد سرویس‌های پخش آنلاین و رسانه‌های اجتماعی، جشنواره‌ها در حال گسترش رواداری خود هستند تا فیلم‌هایی را که به طور انحصاری بر روی پلتفرم‌های دیجیتال منتشر می‌شوند را در بر گرفته، دامنه ی مخاطبان خود را افزایش داده، و تماس خود با جهانیان را عصر دیجیتال حفظ کنند. مراسم های جوایز نیز شروع به قدردانی از فیلم‌هایی کرده اند که از طریق روش‌های غیرسنتی توزیع می‌شوند، که نشان‌دهنده ی تغییر در استانداردها و ارزش‌های صنعت سینما ست.

مثال خوبی از رواداری جشنواره ها فیلم «روما»[4] (2018) آلفونسو کوارون است. این فیلم که از طریق شبکه ی پخش آنلاین نتفلیکس منتشر شده بود در هفتاد و پنجمین دوره ی جشنواره ی فیلم ونیز شرکت کرد و برنده ی جایزه ی فاخر شیر طلایی شد. این فیلم سپس در مراسم جوایز آکادمی اسکار نامزد ده جایزه شد که از این میان جوایز بهترین کارگردان، بهترین فیلم خارجی زبان، و بهترین فیلمبرداری را از آن خود کرد.

علاوه بر جشنواره ها و مراسم جوایز، سالن های تئاتر و پایگاه های رسمی فیلم نیز در حال تطبیق با روند جدید هستند. سالن های نمایش که با چالش رقابت با پخش خانگی مواجه هستند، روی تجربه ی تماشای فیلم با فناوری پیشرفته، راحتی بیشتر، و همچنین رویدادهای ویژه ای که بر جنبه مشارکتی تماشای فیلم تاکید می کنند سرمایه گذاری کرده اند. پایگاه‌های اطلاعاتی رسمی، که اطلاعات و دستاوردهای فیلم ها را فهرست‌بندی می‌کنند، معیارهای خود را گسترش داده اند تا آثار منتشر شده در پلتفرم های دیجیتال را نیز شامل شوند که به این ترتیب مشروعیت و تأثیر فیلم‌هایی که خارج از کانال‌های سینمایی سنتی توزیع شده اند، تأیید می شود.

نتیجه گیری: آینده سینما

پیدایش پلتفرم‌های جدید تماشای فیلم، شامل خدمات پخش آنلاین و رسانه‌های اجتماعی، تحولی عمیق در چشم‌انداز سینما ایجاد کرده است. این تکامل، که از محدودیت‌های تاریخی طول فیلم و قراردادهای سنتی تئاتر شروع شده و تا امکانات بی‌حد و مرز عصر دیجیتال ادامه پیدا کرده، نشان‌دهنده ی تغییری اساسی در نحوه ی خلق، توزیع، و مصرف فیلم‌ها است. بررسی اولیه ی ما از ملاحظات تاریخی سالن دار ها و متعاقب آن پذیرش قراردادهای تئاتری در سینما زمینه را برای درک اهمیت این دگرگونی فراهم می کند. اظهار نظر طنزآمیز و در عین حال روشنگر آلفرد هیچکاک در مورد طول فیلم، بر ملاحظات عملی ای که در طول تاریخ سینما این رسانه را شکل داده اند، تأکید کرده و پلی ست برای چالش ها و نوآوری های سینمای معاصر.

پیدایش فن‌آوری‌های پخش خانگی، که با افزایش خدمات استریم به اوج خود رسید، فیلمسازان را از محدودیت‌های سنتی در طول و قالب فیلم رهایی بخشید، آزادی‌های بیشتری در خلاقیت فراهم کرد، اما همچنین چالش‌های جدیدی را در بازار دیجیتال رقابتی معرفی کرد. از طرف دیگر، رسانه‌های اجتماعی راه‌های توزیع فیلم و مشارکت مخاطبان را بیشتر گسترش داده‌اند که محتوای مختصرتر و جذاب‌تری را طلب می‌کنند و در عین حال فرصت‌های منحصر به فردی را برای تعامل فراهم می‌کنند.

بررسی «نور جاویدان» گاسپار نوئه به عنوان یک مطالعه موردی نشان می‌دهد که چگونه فیلمسازان از این بسترهای جدید برای به چالش کشیدن هنجارهای مرسوم و کشف اشکال روایی و ساختاری بدیع استفاده می‌کنند. انطباق جشنواره‌های فیلم، مراسم جوایز، سالن‌های نمایش و پایگاه‌های اطلاعاتی رسمی با عصر دیجیتال نشان‌دهنده ی تغییر گسترده‌تر در صنعت سینما و گرایش اش به سمت پذیرش و اجر گزاری بر اهمیت محتوای دیجیتال است.

اهمیت اقتباس برای فیلمسازان در این چشم انداز در حال تحول را نمی توان نادیده گرفت. از آنجایی که پیشرفت‌های تکنولوژیکی و تغییر عادات تماشاگران، پارادایم‌های سنتی سینما را بازتعریف می‌کنند، فیلمسازان باید تعادل بین بیان خلاق و واقعیت‌های عملی بازار دیجیتال را حفظ کنند. آینده ی بالقوه سینما، که متاثر از نوآوری‌های تکنولوژیکی مستمر و ساز و کار در حال تغییر تعامل مخاطب است، نوید فرصت‌ها و چالش‌های خلاقانه ی بی‌سابقه‌ای را می‌دهد.

در این دوره ی دگرگون‌کننده، جوهره ی سینما به‌عنوان شکلی از بیان فرهنگی و داستان‌سرایی، حتی در زمانی که رسانه‌هایی که از طریق آن فیلم‌ها خلق و مصرف می‌شوند تکامل می‌یابند ثابت باقی خواهد ماند. آینده ی سینما، همچنان متاثر از دیدگاه های خلاقانه ی فیلمسازان و تغییر گرایش های مخاطبان، پر جنب و جوش و پویا خواهد بود، و این بیانگر قدرت ماندگار فیلم در عصر دیجیتال است.

منابع

در ذیل مجموعه‌ای از کتاب ها، مقاله ها، و فیلم هایی که در سراسر این مقاله در راستای تحلیل و بحث‌ در مورد تحول سینما در عصر رسانه‌های جدید استفاده شده فهرست شده اند.

کتاب ها:

• Baers, Michael. “Studio System,” in St. James Encyclopedia of Popular Culture, ed. Sara Pendergast and Tom Pendergast, vol. 4, p. 565. Detroit: St. James Press, 2000.
• Belton, John. American Cinema/American Culture. New York: McGraw-Hill, 1994.
• Cristian, Réka M., and Zoltán Dragon. Encounters of the Filmic Kind: Guidebook to Film Theories. JATEPress, 2008.
• Fielding, Raymond. A Technological History of Motion Pictures and Television. Berkeley: California Univ. Press, 1967.
• Stam, Robert. “The Work of Theory in the Age of Digital Transformation.” In Encounters of the Filmic Kind: Guidebook to Film Theories by Réka M. Cristian and Zoltán Dragon, pp. 318–333. JATEPress, 2008.

مقاله ها:

• “A Very Short History of Cinema.” Science Museum Group Collection, 18 June, 2020. https://www.scienceandmediamuseum.org.uk/objects-and-stories/very-short-history-of-cinema
• Howard, James. “New Media and Film: How Digital Changed Cinema” Agora Digital Art, 14 June 2022. https://agoradigital.art/blog-new-media-and-film-how-digital-changed-cinema/
• Mambrol, Nasrullah. “Cinema in the Age of New Media.” Literary Theory and Criticism, 25 September, 2017. https://literariness.org/2017/09/25/cinema-in-the-age-of-new-media/

فیلم ها:

• Cuarón, Alfonso, director. Roma. Participant Media and Esperanto Filmoj, 2018. Netflix.
• Noé, Gaspar, director. Lux Æterna. Rectangle Productions, 2019.
• [1] Kinetoscope
• [2] Lux Æterna
• [3] Extended Cuts
• [4] Roma

سینا قاسمی موسوی

کارشناس زبان و ادبیات انگلیسی | کارشناس ارشد سینما | مدیر ویسایت سیناریوم |
از نوشتن و ترجمه لذت می برم _به خصوص اگر راجع به سینما و ادبیات باشه |
سیناریوم رو زمستون 96 درست کردم و تابستون 97 یک فروشگاه اینترنتی یادگاری های سینمایی هم بهش اضافه کردم | سیناریوم اول برام یه تفریح بود اما الان برام تبدیل شده به یه «خود دیگر»!