روما (Roma) فیلمی اسپانیایی زبان در ژانر درام حماسی ست به کارگردانی آلفونسو کوارون (Alfonso Cuarón)، کارگردان مکزیکی، در سال 2018. فیلم روما داستان زن خدمتکاری به نام کلئو (Cleo) را در دهه ی هفتاد مکزیک روایت می کند. این فیلم جایزه ی شیر طلائی هفتاد پنجمین دوره ی جشنواره ی ونیز را برنده شده.

طرح لباس فیلم Roma آلفونسو کوارون

در طرح فیلم روما از یک کاکتوس اپونتیا (Opuntia) که در فارسی به «زبان مادر شوهر» معروف شده استفاده شده. اما چرا کاکتوس؟

مهم ترین دلیل برای استفاده از کاکتوس اپونتیا شباهت بصری آن با تصویر روی پوستر رسمی فیلم روما ست. در پوستری رسمی فیلم عکسی از یکی از صحنه های نزدیک به پایان فیلم به کار رفته که در آن سوفیا (Sofia)، یعنی زن ارباب کلئو، و فرزندانش، همگی کلئورا در آغوش گرفته اند، چراکه کلئو چندی قبل دو تا از فرزندان اربابش را که در حال شنا در دریا بودند از غرق شدن نجات داده بود. این تصویر کلیدی اهمیت کلئو در زندگی اربابش و فرزندان او را نشان می دهد. به علاوه وقتی فیلم را می بینیم در همین لحظه است که کلئو گریه اش می گیرد و اعتراف می کند که دوست نداشته نوزاد خودش در این شرایط به دنیا بیاید. او به تازگی نوزاد مرده یی به دنیا آورده، و در آن لحظه همچنان غصه دار از دست دادن اوست. دیدن تصویری که توضیح داده شد ما را به این فکر می اندازد که انگار همه ی فرزندان ارباش، و حتا خود اربابش، همگی بچه های او هستند. اما این تنها دلیل استفاده از کاکتوس در طرح تیشرت فیلم روما نیست!

فیلم روما درواقع فیلمی بسیار زنانه و مادرانه ست. کلئو، با دلسوزی از خانه ی اربابش، و همه ی سکنه ی آن مراقبت می کند. در جای جای فیلم می بینیم که چطور همه ی ساکنان خانه به نوعی نیازمند و محتاج به کلئو هستند. رفته رفته در طول فیلم می بینیم که کلئو چقدر زن مقاوم، سخت کوش، و سختی کشیده یی ست. او بعد از آشنایی و رابطه با یک مرد جوان، از او باردار می شود، اما مرد به یکباره و بی خبر ناپدید می شود. وقتی کلئو بالاخره پدر فرزندنش را پیدا می کند و می گوید که از او باردار شده، مرد به او فحش می دهد و با خشونت او را تهدید. جالب اینکه در نهایت خود آن مرد با درست کردن صحنه یی وحشتنات و پر استرس با قتل یک نفر در فروشگاهی که در آن کلئو مشغول خرید سیسمونی ست، باعث سقط شدن جنین کلئو می شود.

از طرف دیگر، سوفیا (زن ارباب کلئو) هم شرایطی قدری شبیه به کلئو را پشت سر می گذارد وقتی همسرش از او جدا می شود و او را تنها با خانواده ی پر جمعیتش رها می کند. کمی بعد از طلاق، سوفیا با تاکید به کلئو می گوید «فرقی نمی کنه [مرد ها] چی بهت می گن، ما [زن ها] در نهایت تنها هستیم». در واقع مردانی که در فیلم روما می بینیم همگی خشن، بی وفا، و بی رحم هستند. پس باید به کلئو حق داد وقتی می گفت «دوست نداشتم فزندم در این شرایط به دنیا بیاد». این حرف کلئو پر معنا تر می شود وقتی در نظر بگیریم که نوزاد او دختر بود.

همه ی این حرف ها ما را مطمئن می کند که روما فیلمی فمنیستی ست درباره ی تنهایی، سخت کوشی، مقاومت، و البته قدری هم زمختی زنان در جامعه یی مردسالار. آیا همه ی این ها در کاکتوس اپونتیا که انگار بزرگترین ساقه اش که در خاک قرار دارد مثل یک مادر ساقه های کوچکتر را در بغل گرفته و از آن ها مراقبت می کند دیده نمی شود؟